लाहुरे– पेशा वा संस्कार ?

गाउंले उखानहरु अति सरल तर बुढापाकाहरुका अनुभवबाट खारिएर बनेका मिठास शव्दहरु हुन् । यसले मानिसको भित्री मर्मलाई छुन र सुधारकौ महशुस गराउन व्यंग्यात्मक जस्तो सटिक शव्दजालहरुद्धारा निर्माण गरिएको हुन्छ । यस्तै धेरै उखानहरुमध्ये एउटा यो विषयसंग मेल खाने उखान समावेश गर्नु उचित दैखिन्छ । ‘धेरै खाएपछि भेलि पनि तितो हुन्छ’ । कुनै पनि चिज वस्तु […]

अन्तरवार्ता

नेपालका कम्युनिस्टहरूबिच जाति र वर्ग लाई हेर्ने दृष्टिकोण स्पष्ट नभएकोले कम्युनिस्टहरूले वर्गको मात्र कुरा गर्छन्, जातिको कुरो गर्दैनन् भन्ने आम जनजातिहरूमा गहिरो छाप परेको छ । तर यो भ्रम मात्र हो । वास्तबमा सच्चा क्रान्तिकारी कम्युनिस्टहरूले वर्ग र जातिबिच गहिरो अन्तः सम्बन्ध देख्छन र नेपालको सन्दर्भमा वर्गीय मुद्दा हल गर्नका लागि जातीय मुद्दा पनि सँगसँगै […]

नेपालमा पहिचानको आन्दोलन र तमुवानको सवाल

पृष्ठभूमि आजको युग जातीय पहिचानको युग हो । आजको युगमा जातीय पहिचान विश्वव्यापी बहसको मुद्दा बनेको छ । पहिचानको निर्माणसम्बन्धी धेरैजसो सैद्धान्तिक र प्राज्ञिक बहस आधुनिक राष्ट्र–राज्य ९लबतष्यल(कतबतभ) निर्माणको इतिहाससँग जोडिएको पाइन्छ । खासगरी कुनै एक प्रभुत्वशाली जाति वा वर्चस्वशाली भाषाका आधारमा राष्ट्र–राज्यको निर्माणको सीमारेखा कोरिएपछि स्वतन्त्र र स्वायत्त रूपमा जीवनयापन गरिरहेका आदिवासी जनजातिमाथि भएका […]

कम्युनिस्टहरूमा विश्वदृष्टिकोणको रुपान्तरणको समस्या

कम्युनिस्टहरूका निम्ति विश्वदृष्टिकोणमा रुपान्तरणको समस्या ज्यादै महत्वपूर्ण प्रश्न हो । विश्वलाई हेर्ने दुई भिन्न विश्वदृष्टिकोण छन् –एउटा हो आध्यात्मवादी (आदर्शवादी) विश्वदृष्टिकोण । यश विश्वदृष्टिकोणले चेतना पहिलो हो र चेतनाबाट पदार्थको जन्म भएको भन्ने मान्दछ । यश विश्व ब्रह्माण्डको उत्पत्ति कुनै अदृश्य शक्ति ( काल्पनिक ईश्वर ) बाट भएको हो भन्ने मान्दछ । अर्थात् विश्व ब्रह्माण्डको […]

कोरोनाकहर र संवेदनाको सहादतः सन्दर्भ समकालीन कविता

म यो देशको युवा, बेचेर रगत पसिना पालिरहेँ देश, चलाईरहेँ घरपरिवार यतिखेर सरकार ! मसँग मात्रै दुईवटा किड्नी बाँकी छन् कुन किड्नी बेचेर बाआमा पाल्नु ? र कुन बेचेर कर तिर्नु तिमीलाई ? मध्यरात क्वारेन्टाइनमा बसेर सोचिरहेको छु सरकारले आफै पासो लगाइदिन्छ कि घाँटीमा मैले आफै लगाउनु पर्छ । समकालीन समयको त्रासद जीवनलाई कवितामा सायदै […]

जीवनसाथी कमरेड हर्कबहादुर शाहीलाई सम्झिदा

नैनकला शाहीको वि.सं. २००३ माघ १ गते माघे संक्रान्तिका दिन चामुण्डा विन्द्रासैनी गाउँपालिका वडा नं. १, साविकको चामुण्डा गाविस वडा नं. ९ विशालामा माता पार्वती शाही र पिता देउराम शाहीको जेठी छोरीको रुपमा जन्म भएको हो । उहाँलाई जन्माउनेवित्तिकै उहाँको मुवा वितेपछि बुवाले भैसीको दुध ख्वाएर उहाँलाई पालेको दर्दभरि कुरा उहाँले बताउनु भयो । मुवा […]

राष्ट्रिय र औपनिवेशिक प्रश्नमा माक्र्सवादी दृष्टिकोण

पश्चिमी युरोपमा सबैभन्दा अग्रपंक्तिमा उठेका राष्ट्रिय आन्दोलनहरू, जो सामन्तवादका विरूद्धको लडाइमा केन्द्रीत थिए, ती सबै पुँजीपतिद्धारा मूलतः नेतृत्व गरिएका थिए । यी राष्ट्रिय आन्दोलनहरूको प्रमुख लक्ष्य अनगिन्ति सामन्त राजाहरूको शासनमूनी रहेका विशाल भू–भागलाई एउटा राष्ट्र र राज्यभित्र एकतावद्ध गर्नु थियो । पुँजीपतिका लागि एउटा सिंगो ठूलो बजार प्राप्त गर्नु र सामन्तहरुका अपहेलना र हैरानीबाट जोगिनु […]

राजनीतिक ध्रुवीकरण एक परिचर्चा

यतिवेला नेपालको राजनीति तिव्र ध्रुवीकरणको प्रक्रियावाट अगाडि बढिरहेको छ । खासगरी संसदीय व्यवस्थाभित्र पैदा भएको संकट संगसंगै प्रधानमन्त्री खड्ग प्रसाद ओलीले संसदीय व्यवस्था विघटन गरेपछि यस्को तिव्रता झन धेरै वढेको छ । वर्तमान तरल राजनीतिक अवस्थामा पैदा भएको यसप्रकारको ध्रुविकरणले अव मुलुक कतातिर जाने हो ? भन्ने कुराको यत्र तत्र सर्वत्र चर्चा र परिचर्चा हुने […]

युद्धवारे अवसरवादी कार्यविधिका विरूद्ध लेनिनवादी कार्यविधि

शताब्दीयौको मोडबाट साम्राज्यवादको उदयसंगै उपनीवेशहरूको बाँडफाँडका लागि साम्राज्यवादी शक्तिहरूद्वारा युद्धहरूलाई निम्ताउने काम गरियो । एउटा उदाहरणका रूपमा रसियन– जापनिज युद्धलाई लिन सकिन्छ । रसियन– जापनिज युद्ध किन भयो ? किनभने दुवै रसिया र जापानले उत्तर चीन र कोरियामा रहेको मज्चुरियामाथि नियन्त्रण गर्न चाहन्थे । त्यही खालका युद्धहरू विश्वका विभिन्न भागहरूमा उपनिवेशहरूलाई हडप्न र पुनः हडप्नका […]

संघिय जनगणतन्त्र निर्माणको दिशामा मोर्चा कसौं

संसदिय व्यवस्थाका शासकहरुले यिनिहरुलेनै वनाएको संविधान मान्नुपनि पर्दैन यिनिहरुलाइ कूनै प्रकारको कानुन पनि लाग्दैन । यिनिहरु आफुलाइ संविधान र कानुन भन्दा माथि ठान्छन् फगत संविधान र नियम कानुन जनतालाइ तर्साउन गलाउने डण्डा हो । यो विषय वर्तमान्सम्म आइपुग्दा प्रस्टहुन आएको छ । जसका कारण यो व्यवस्था संसार भरनै सङ्कटग्रस्त अवस्थामा गुज्रीरहेको छ । नेपालमा भने […]