हप्तौंको धम्कीपछि, अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले आधिकारिक रूपमा सम्पूर्ण भेनेजुएला सरकारलाई विदेशी आतंकवादी संगठन घोषित गरेको छन् । युद्ध रूस, युक्रेन, इजरायल र गाजापछि, के २०२६ नयाँ युद्धबाट सुरु हुँदैछ ? विगत केही हप्ताहरूमा २६ भन्दा बढी भेनेजुएला जहाजहरूमाथि आक्रमण गरिएको छ, र अब अमेरिकाले भेनेजुएला जाने तेल ट्याङ्करहरूमा नाकाबन्दी लगाएको छ । यी दबाब रणनीतिहरू मार्फत, डोनाल्ड ट्रम्प भेनेजुएलाका राष्ट्रपति निकोलस मादुरोलाई पद छोड्न र नयाँ चुनाव आह्वान गर्न चाहन्छन् । यद्यपि, ट्रम्प भन्छन् कि यदि यो भएन भने, उनी मादुरोलाई बलपूर्वक हटाउन हिचकिचाउने छैनन् । जब ट्रम्प प्रशासनले सेप्टेम्बरको अन्तिम हप्तामा यी हमलाहरू सुरु गर्यो, संयुक्त राज्य अमेरिकाले दाबी ग¥यो कि यो केवल संयुक्त राज्य अमेरिकालाई अवैध लागूपदार्थ आपूर्ति गर्ने जहाजहरूलाई लक्षित गरिरहेको थियो । तर, दिन बित्दै जाँदा अमेरिकाको अडान र वास्तविकता बाहिर आउन थाल्यो । आज, डोनाल्ड ट्रम्पले खुलेआम भनिरहेका छन् कि भेनेजुएलाले अमेरिकाबाट चोरी भएको तेल, जमिन र अन्य सम्पत्ति फिर्ता नगरेसम्म भेनेजुएलामाथि उनको दबाब जारी रहनेछ । डोनाल्ड ट्रम्पले ग्रिनल्याण्ड पनि कब्जा गर्ने धम्की दिएका थिए । उनले क्यानडालाई संयुक्त राज्य अमेरिकाको ५१ औं राज्य बनाउने योजना पनि बनाएका थिए ट्रम्प यी दुवै मुद्दामा पछि हटेका छन् । तर यसपटक, उनी भेनेजुएलामा शासन परिवर्तन गर्ने बारेमा अलि बढी गम्भीर देखिन्छन् । तर के डोनाल्ड ट्रम्प त्यही नेता थिएनन् जसले केही हप्ता अघि मात्र विश्वभर युद्ध रोक्ने कुरा गरेका थिए ? उनी युक्रेन, इजरायल वा थाइल्याण्ड सबैतिर युद्ध रोक्ने श्रेय लिन खोजिरहेका थिए । उनी नोबेल शान्ति पुरस्कार जित्न चाहन्थे । उनले पहिले नै ५६ पटक भारत–पाकिस्तान युद्ध रोक्ने श्रेय लिएका थिए । त्यसोभए ट्रम्प किन अचानक आफैं नयाँ युद्ध सुरु गर्न चाहन्छन् ? उनको कार्यकालको पहिलो वर्षको सबैभन्दा ठूलो प्रभाव यो हो कि डोनाल्ड ट्रम्पले अमेरिकालाई अनावश्यक युद्धबाट टाढा राखेका छन् । अब, उनी अमेरिकालाई नयाँ युद्धमा धकेल्न खोजिरहेका छन् । भेनेजुएलामा शासन परिवर्तन गरेर अमेरिकाले के प्राप्त गर्नेछ ? र, के जबरजस्ती भेनेजुएलामा प्रवेश गर्नु अमेरिकाको लागि इराकमा जत्तिकै महँगो पर्नेछ ?
संसारलाई लोकतन्त्रको पाठ सिकाउने अमेरिकाले विश्वभर आफ्नो साम्राज्यवादी प्रभुत्ववादी चरित्र प्रदर्शन गरिरहेको छ । सेप्टेम्बरदेखि, भेनेजुएलासँग जोडिएको क्यारिबियन सागरमा लगभग १०० जनाको मारिनुमा मुख्य रुपले अमेरिका जिम्मेवार छ । यी सबै मानिसहरू भेनेजुएलाका जहाजहरूमा अमेरिकी आक्रमणबाट मारिएका हुन् । अमेरिकालाई भेनेजुएलाका आम नागरिकहरूलाई लक्षित गरेको आरोप लागेको छ । अमेरिकाले भेनेजुएला वरपरका समुद्रहरूमा विश्वको सबैभन्दा ठूलो विमान वाहक, यूएसएस जेरार्ड ओर्टफोर्ड पनि तैनाथ गरेको छ । ४,५०० भन्दा बढी नाविक र मरीनहरूको सम्पूर्ण शक्ति तैनाथ गरिएको छ । यो सैन्य अभ्यास होइन । यो चेतावनी अभ्यास होइन । यो युद्धको लागि पूर्ण–स्तरीय सैन्य परिचालन हो ।
अगस्ट २०२५ मा, ट्रम्पले पेन्टागनलाई ल्याटिन अमेरिकामा लागूपदार्थ कार्टेलहरू विरुद्ध प्रत्यक्ष सैन्य बल प्रयोग गर्न अधिकार दिने गोप्य निर्देशनमा हस्ताक्षर गरेका थिए । यो निर्देशन सार्वजनिक बहस बिना जारी गरिएको थियो । त्यसपछिको कुरालाई केवल लागूपदार्थ विरोधी अपरेशन मान्न सकिँदैन । क्यारिबियनमा डुङ्गाहरूलाई लक्षित गरी २६ वटा दस्तावेजीकृत हमलाहरू भएका थिए । प्रशासनले यी डुङ्गाहरूमा लागूपदार्थ र कार्टेल सदस्यहरू बोकेका थिए भनी दाबी गरेको छ । यसपछि, ट्रम्पले भेनेजुएलाका राष्ट्रपति मादुरोको टाउकोको इनाम दोब्बर गरेर ५ करोड डलर पु¥याए । मादुरोलाई हटाउन सक्ने जो कोहीलाई पनि अब ५ करोड डलरको इनाम दिइनेछ । राष्ट्रपति मादुरो कोकेन तस्करीमा प्रत्यक्ष रूपमा संलग्न रहेको आरोप लगाइएको छ, जसले अन्ततः अमेरिकालाई हानि पु¥याइरहेको भनिएको छ । ट्रम्पले अब भेनेजुएलाभित्र गोप्य अपरेशनहरू सञ्चालन गर्न सिआइएलाई अधिकार दिएका छन् । यो केवल गुप्तचर सङ्कलनको लागि अनुमति नभएर अमेरिकी अधिकारीहरूले निजी रूपमा पुष्टि गरेका छन् कि उद्देश्य स्पष्ट छ ः कुनै पनि मूल्यमा मादुरोलाई सत्ताबाट हटाउने । शासन परिवर्तन गर्ने– अमेरिकी कंग्रेसको स्वीकृति र सार्वजनिक बहस बिना । अमेरिका मादुरोलाई हटाएर मारिया कोनालाई सत्तासिन बनाउन चाहन्छ । उनले २०२५ को नोबेल शान्ति पुरस्कार जितेकी थिइन् । उनी ट्रम्पकी ठूलो प्रशंसक हुन् । उनलाई मादुरोको मुख्य प्रतिद्वन्द्वीको रूपमा हेरिन्छ । नोबेल शान्ति पुरस्कार जितेपछि पनि, उनी अमेरिकाले भेनेजुएलामा आक्रमण गरोस् र युद्ध गरोस् भन्ने चाहन्छिन् ।
शीतयुद्धको समयमा, विशेष गरी १९५८ पछि, जब भेनेजुएलामा लोकतान्त्रिक संक्रमण भयो, वाशिंगटनले भेनेजुएलालाई ल्याटिन अमेरिकामा आफ्नो सबैभन्दा भरपर्दो साझेदारको रुपमा हेर्ने गर्दथ्यो । भेनेजुएलामा तेल, रणनीतिक भूगोल र लोकतन्त्र त्यतिबेला स्थिर देखिन्थ्यो । यो अमेरिकाको लागि उत्तम संयोजन थियो । अमेरिकी सैन्य मिसन भेनेजुएलाको सबैभन्दा ठूलो सैन्य अड्डाबाट प्रत्यक्ष रूपमा सञ्चालन भइरहेको थियो, जुन विशेषाधिकार ल्याटिन अमेरिकाका धेरै कम देशहरूले उपभोग गरेका थिए । अमेरिकी सल्लाहकारहरूले भेनेजुएलाका पाइलटहरूलाई तालिम दिइरहेका थिए । सशस्त्र सेनालाई व्यावसायिक र आधुनिकीकरण गरिँदै थियो । भेनेजुएलालाई तत्कालीन उन्नत लडाकु विमान खरिद गर्ने अनुमति पनि दिइएको थियो, जुन अमेरिकी विश्वासको स्पष्ट संकेत थियो । संयुक्त नौसेना अभ्यासहरू सञ्चालन गरिए, गुप्तचर जानकारी आदानप्रदान गरिँदै थियो, र लागूऔषध विरोधी कारबाहीहरू समन्वयित गरिए । तर भूराजनीतिको तरिका जस्तै, कथाले ह्युगो चाभेजको राष्ट्रपतित्वसँगै मोड लिन्छ । चाभेज १९९९ मा राष्ट्रपति बने र खुला रूपमा पुरानो प्रणालीलाई अस्वीकार गरे । वाशिंगटन नजिकका कुलीन वर्गको प्रभुत्व, र विदेशी आर्थिक प्रभावका विरुद्ध स्वाधीन शासनको सुरुवात गरे । उनले आफ्नो आन्दोलनलाई बोलिभेरियन क्रान्ति भने । र, सिमोन बोलिभरको नाम प्रयोग गरेर, संयुक्त राज्य अमेरिका विरुद्ध ल्याटिन अमेरिकी प्रतिरोधको कथा सिर्जना गर्न थाले । साइमन बोलिभर एक नेता थिए, जसले एक पटक कोलम्बिया, भेनेजुएला, इक्वेडर, पेरु, पानामा र बोलिभिया जस्ता देशहरूलाई स्पेनी साम्राज्यबाट मुक्त गर्न प्रमुख भूमिका खेलेका थिए । यो केवल एक राजनीतिक अडान थिएन । यो एक राजनीतिक आन्दोलनका साथै एक पूर्ण वैचारिक परिवर्तन थियो, जसले सम्पूर्ण ल्याटिन अमेरिकालाई संयुक्त राज्य अमेरिकाबाट टाढा बनाइरहेको थियो ।
सत्तामा आएको दुई वर्षभित्रै चाभेजले अमेरिकी सेनालाई आफ्नो सबैभन्दा ठूलो सैन्य अड्डा कोर्डोबा र थेना छोड्न आदेश दिए । अमेरिकाले यो कुरा चुपचाप सहन चाहेको थिएन । आफ्नै घरको आँगनमा आफ्नो प्रभाव खस्किएकोले उ क्रूद्ध थियो । त्यसैले, भेनेजुएलाका विरुद्ध षड्यन्त्र रच्न थाल्यो । त्यसैले, अप्रिल २००२ मा चाभेजविरुद्ध विद्रोह हुँदा, अमेरिकाले तुरुन्तै अन्तरिम सरकारलाई मान्यता दियो । यद्यपि, यो विद्रोह असफल भयो र केही दिनमै पतन भयो । चाभेज सत्तामा फर्किए । भेनेजुएलाले अमेरिकालाई गलत दिशामा लगेको आरोप लगायो । यसपछि, भेनेजुएलाले अमेरिकी राजदूतलाई त्यहाँबाट निकाला गर्यो । बदलामा अमेरिकाले हतियार प्रतिबन्ध लगायो । फलस्वरूप, भेनेजुएला रूसतिर फर्कियो । हेलिकप्टर, विमान, रक्षा सम्झौताहरू मस्कोसँग हुन थाले । अमेरिकासँगको ४० वर्षे साझेदारी आधिकारिक रूपमा समाप्त भयो । त्यसपछिका दुई दशकहरूमा, चाभेजले रूस, चीन र इरानसँगको सम्बन्धलाई गहिरो बनाए । उनले आफ्नो देशबाट अमेरिका समर्थित गैरसरकारी संस्थाहरूलाई पनि निष्कासन गरे । अमेरिकाको यति नजिकको एक प्रमुख तेल उत्पादकले अमेरिकी प्रतिद्वन्द्वीहरूसँग मिलेर काम गरिरहेको अमेरिकालाई असह्य भयो । २०१३ मा चाभेजको मृत्युपछि, निकोलस मादुरो सत्तामा आए । २०१४ र २०१७ को बीचमा, भेनेजुएला आर्थिक रूपमा निकै कमजोर बन्न पुग्यो । अति मुद्रास्फीति, खाद्यान्न अभाव र अस्पतालहरूमा औषधिको अभाव भयो । लाखौं मानिसहरूले देश छोडे । यसको फाइदा उठाउँदै, अमेरिकाले अधिकतम दबाब रणनीति सुरु ग¥यो– तेल रोकिने, सम्पत्ति फ्रिज गर्ने, र अझ बढी प्रतिबन्धहरू लगाउने । चौतर्फी रुपमा घेराबन्दी गरेर मादुरोलाई राजीनामा गराएर सत्ता छाड्न बाध्य पार्ने अमेरिकी रणनीति थियो । तर अमेरिकी रणनीतिको उल्टो चीन भेनेजुएलाको तेलको मुख्य खरिदकर्ता बन्यो । आज पनि, चीनले भेनेजुएलाको ८०% तेल किन्छ । रूसको प्रभाव पनि बढ्यो । अमेरिकाको निराशा चरम सीमामा पुग्यो । २०२३ मा, बाइडेन प्रशासनले तेल प्रतिबन्धहरू अस्थायी रूपमा हटाइयो । सुधारका वाचाहरू गरियो । चुनावहरू पनि गरियो । तर २०२४ को चुनावमा मादुरो पुनःविजेता घोषित भए । अमेरिकाले तुरुन्तै प्रतिबन्धहरू पुनः लागू ग¥यो, र जब ट्रम्प २०२५ मा पदमा फर्किए, प्रतिबन्धमाथि वृद्धि अपरिहार्य थियो । तेल आयातहरू रद्द गरियो, शुल्कहरू पुनः लागू गरियो । मादुरोमाथिको इनाम बढाइयो, र अब, अन्ततः, संसार अर्को युद्धको छेउमा छटपटिरहेको रहेको बेला अमेरिका भेनेजुएलाविरुद्ध युद्ध आतंक मच्चाउन थालेको छ । अमेरिका भेनेजुएलामा लोकतन्त्र होइन पूर्णतः नियन्त्रण चाहन्छ । भेनेजुएलामाथिको आफ्नो आक्रमणलाई बैधता दिलाउन अनेक भाष्य सिर्जना गरिदैछ ।
१९९१ पछि, जब अमेरिका इराकमा आक्रमण गर्ने तयारीमा थियो, सद्दामलाई सत्ताबाट हटाउन षड्यन्त्र रचिएको थियो । त्यतिबेला पनि, अमेरिकाले आतंकवाद विरुद्धको युद्धलाई औचित्य दिन हरेक सम्भावित औचित्यहरू बनाएको थियो । पहिले, तिनीहरूले दाबी गरे कि आतंकवादी समूहहरूले इराकबाट समर्थन पाइरहेका छन् । त्यसपछि, तिनीहरूले दाबी गरे कि इराकमा लोकतन्त्र स्थापित हुनेछ । र अन्तमा, तिनीहरूले दाबी गरे कि इराकसँग आम विनाशका हतियारहरू छन् । हामी खतरामा छौं भन्ने झूट फैलाइएको थियो । अमेरिकाले इराकमाथि लगाएका आरोपहरु कुनै पनि सही साबित भएनन् । र, अहिले भेनेजुएलामा प्रवेश गर्नुअघि नै, अमेरिकाले आफ्नो युद्धलाई वैध ठहराउन सबै प्रकारका रणनीतिहरूको सहारा लिइरहेको छ । पहिलो अमेरिकी आरोप छ– नार्को–आतंकवादको । ट्रम्प प्रशासनको मुख्य दाबी भनेको भेनेजुएला एक नार्को–आतंकवादी राज्य बनेको छ । निकोलस मादुरो र उनका सहयोगीहरूले लागूपदार्थको तस्करी सञ्जाल चलाइरहेका छन्, अमेरिकालाई लागूपदार्थले भरिपूर्ण बनाइरहेका छन्, जसले अमेरिकीहरूलाई ध्वस्त पारिरहेको छ । तर तथ्यहरुले भेनेजुएलाको सम्बन्ध केवल कोकेनसँग देखिएको छ । तर आज, अमेरिकामा मुख्य चुनौती कोकेन होइन; यो फेन्टानिल हो, जुन भेनेजुएलाबाट आउँदैन । भेनेजुएलासँग यसको कुनै सम्बन्ध छैन । दोस्रो आरोप छ–राष्ट्रिय सुरक्षा खतराको । भेनेजुएलाका आपराधिक समूहहरूलाई अल कायदा जस्ता आतंकवादी संगठनहरूसँग तुलना गरिएको छ । आतंकवादी करार गरेपछि अमेरिकी आक्रमणलाई बैध बनाउन सजिलो हुन्छ भनेर जबर्जस्त यस्तो भाष्य सिर्जना गरिएको छ । र, तेस्रो आरोप छ– लोकतन्त्र र अधिनायकवादको । ट्रम्प प्रशासनले जुलाई २०२४ को चुनावमा मादुरोले धाँधली गरेको आरोप लगाएको छ । अमेरिकालाई भेनेजुएलाको आन्तरिकम मामिलामाथि हस्तक्षेप गर्ने अधिकार कसरी प्राप्त भयो ? अमेरिकालाई सैन्य रूपमा अधिनायकवादी नेताहरूलाई हटाउने अधिकार कसले दिन्छ ? के यो अन्तर्राष्ट्रिय कानूनका हिसाबले न्यायोचित छ ? कदापि छैन ।
भेनेजुएला तेल–धनी राज्य हो र अमेरिकाको भू–राजनीतिक महत्वाकांक्षा (स्वार्थ)को विरुद्धमा उभिएको छ । हाइड्रोकार्बनको नियन्त्रणको लागि, जोसँग शक्ति छ, वा जोसँग शक्ति छ, उसको तेल छ । इराक र भेनेजुएला दुवैमा, तेलले उनीहरूको आन्तरिक राजनीतिलाई उल्लेखनीय रूपमा आकार दिएको स्पष्ट छ । इराकजस्तै भेनेजुएलामा पनि अमेरिकी र बहुराष्ट्रिय निगमहरूको लागि तेल पहुँच रोकिएको थियो, जसले गर्दा शासन परिवर्तनको लागि बारम्बार आह्वान र दबाब बढिरहेको छ । ट्रम्प केवल भेनेजुएलाको तेल स्रोतहरू निजी अमेरिकी कम्पनीहरूलाई फिर्ता हस्तान्तरण गर्न चाहन्छन् । यसले अमेरिकी व्यवसाय र अन्ततः राजनीतिमा ठूलो मात्रामा पैसा प्रवाह गर्नेछ । भेनेजुएलामा विश्वको सबैभन्दा ठूलो तेल भण्डार छ, र अमेरिका जुनसुकै मूल्यमा भेनेजुएलाको तेलमाथि नियन्त्रण प्राप्त गर्न चाहन्छ । उसलाई यसले चीन विरुद्ध अर्को हतियार प्रदान गर्नेछ । र अमेरिका आज भन्दा अझ शक्तिशाली हुनेछ ।
अमेरिकालाई रोक्न सक्ने एक मात्र देश चीन हो, तर चीन युद्ध चाहँदैन । भेनेजुएलामा इराक, लिबिया र अफगानिस्तानको उही परिदृश्य दोहोरिएको छ । संसारकै अगाडि अमेरिकाले प्यालेस्टाइनी नागरिकहरुको नरसंहार ग¥यो । रुससँग युद्ध लडाएर युक्रेनलाई ध्वस्त पारिदियो । इतिहासका घटनाहरु, युद्धहरुले पटक पटक पुष्टि गरिसकेको छ कि अमेरिका संसारको सबैभन्दा ठूलो युद्धपिपासु राष्ट्र हो । मानवताका विरुद्धको सबैभन्दा ठूलो अपराधी आतंकवादी राष्ट्र हो । र, अमेरिकी युद्ध आतंकको भेनेजुएलाका देशभक्त स्वाभिमानी जनताहरुले सशक्त प्रतिरोध गरिरहेका छन् ।
